Zapomniane historie

POWSTANIE  WARSZAWSKIE

Batalion "Zośka", Fot. Wikipedia

Czekamy Ciebie

Czekamy Ciebie czerwona zarazo

Byś wybawiła nas od czarnej śmierci

(…) Warszawa, 26 sierpnia 44, autor „Ziutek”

 

 

UWARUNKOWANIA  W PRZEDEDNIU

Optymistyczny realizm Premiera i Naczelnego Wodza gen. Wł. Sikorskiego odnośnie możliwości utrzymywania stosunków z Rosja Sowiecką, załamał się po odkryciu zbrodni katyńskiej.  Stalin oburzony za przypomnienie mu o zbrodni, zerwał stosunki dyplomatyczne z Rządem gen. Sikorskiego w Londynie.  Bijąc Niemców, pod Warszawę w wyniku operacji białoruskiej, największej ofensywy II wojny światowej, nadciągała Armia Czerwona.  Wcześniej,  jedyną nadzieją był plan gen. Sikorskiego (przedstawiony Rooseveltowi w 1942 r.) uderzenia przez Bałkany, Polska mogłaby mieć ciągle jeszcze szanse na niepodległość.  Jak szybko zmieniała się sytuacja militarna zamykając wczorajsze i otwierając nowe polityczne opcje?

Jeszcze do kwietnia 1944, N.W. gen. Sosnkowski twierdził,  że pierwsi do Polski dotrą alianci zachodni.  W kraju pracowano  nad planem powstania powszechnego połączonego z lądowaniem Brygady Spadochronowej gen. S. Sosabowskiego i poważnych zrzutów uzbrojenia, szkolono i przygotowywano jednostki (szacowanej na ok. 350 000 żołnierzy)  podziemnej Armii Krajowej.  Akcja „Burza” zaś zakładała akcje dywersyjne i sabotażowe i atakowanie tylnich, wycofujących się jednostek niemieckich, aby współdziałając z Armią  Czerwoną występować jako gospodarz,  jednocześnie reprezentując uznawany  przez zachodnich aliantów rząd londyński.

Kiedy Roosevelt z Churchillem i Stalinem podzielili się strefami wpływów jesienią 1943 r. w Teheranie, Polska w sensie politycznym wojnę już przegrała.  Z powodów geograficznych Polska znalazła się w strefie sowieckiej.  Przywódcy narodu, tak  spiskujący w podziemiu, jak i ci w Londynie i w szeregach wojska na obczyźnie, wiedzieli czego można się było spodziewać od Sowietów.  Katyń, Syberia, zdradzieckie aresztowania współdziałających z Armią Czerwoną jednostek AK  i ujawniających się podziemnych władz nie pozostawiały niedomówień.  W tradycji naszych zachodnich sojuszników (wcześniej Francja, później Anglia i Ameryka) było przedmiotowe traktowanie Polski jako sprzymierzonego elementu, do rozgrywania na europejskiej szachownicy.

Nowym rozgrywającym był Roosevelt, który pomagając Anglii, przejmował jej międzynarodową rolę, a pomagając  Rosji  cenił w niej partnera w wojnie z Niemcami i Japonią.  Zwycięski pochód Armii Czerwonej, mający wspaniałą prasę na zachodzie, utwierdzał go w przekonaniu żeby Stalina nie drażnić, aby odpędzić czarny scenariusz oddzielnego pokoju między Stalinem a Hitlerem (powtórka z 23 sierpnia 1939).  W tej sprawie, otoczony lewakami i rosyjskimi szpiegami, Roosevelt był bardzo naiwny.  Los Polski był dla niego o tyle kłopotliwy, o ile myślał o 7 mln wyborców z polskimi korzeniami, dlatego demonstracyjnie przyjmował gen. Sikorskiego (koniec  1942 z Mikołajczykiem) ofiarując na działalność podziemną w Polsce 10 milionów dolarów i później premiera Mikołajczyka (z gen. Tatarem, latem 1944 – Mikołajczyk mówił o 90 milionach dolarów  w ratach dla Sikorskiego i 10 milionach dolarów uzyskanych przez siebie; Tatar to ostatnie potwierdza), kłamliwie zapewniając o pełnym poparciu dla przyszłej silnej i niepodległej Polski.  Delegat N.W. do Połączonego Komitetu Szefów Sztabów w Waszyngtonie, płk. dypl. Leon Mitkiewicz w styczniu 1944 dowiedział się o rezultatach konferencji w Teheranie  (listopad, grudzień 1943) i jej konsekwencjach dla Polski, informując niezwłocznie gen. Kopańskiego i rząd w Londynie.  Przywódcy emigracyjni z Londynu nie poinformowali jednak o tym kolegów z podziemia w Kraju.

PLANY  I MOTYWACJE POWSTANIA

Oryginalny plan powstania powstał  jeszcze za życia gen. S. Roweckiego-„Grota”  i zakładał  szybkie wypchnięcie Niemców z Warszawy, ale nie bitwę. Celem i ideą przewodnią planu była „ochrona ludności przed wymordowaniem i miasta przed zniszczeniem”.  Wojskom niemieckim miano jednocześnie otworzyć drogi odwrotu przez mosty w kierunku Skierniewic i ewentualne ich rozbrajanie: „Monter”-„Opanujemy mosty, skanalizujemy ruchy wojsk niemieckich, rozsuniemy się i przepuścimy ich.  Bolszewicy pójdą za nimi a my będziemy  w Warszawie”.  Powstanie w Warszawie było tylko przewidziane w ramach powstania powszechnego, ale nie w ramach akcji „Burza”.  Powstańcy w ostatnich miesiącach przed powstaniem, mieli wyjść  z miasta aby prowadzić „Burzę”.

W marcu 1944 gen. Bór-Komorowski postanowił  wyłączyć Warszawę z planu „Burza” w myśl celów ”Grota”-  Roweckiego.  Od tego czasu broń ze zrzutów (brytyjskich) czy też tajnie wyprodukowana, była wysyłana do oddziałów A.K. na wschodzie.  Na początku lipca 1944  gen. Bór wysłał na wschód (z Warszawy!) 900 pistoletów maszynowych z amunicją.  Na dwa tygodnie przed powstaniem ze stolicy wysłano jeszcze 60 pistoletów maszynowych i  4,400 sztuk amunicji.   Na przełomie czerwca i lipca 1944 rząd w Londynie wraz z Delegatem Rządu Jankowskim (z Kraju) rozważali koncepcję  nakłonienia Niemiec, przy pomocy Watykanu i Szwajcarii, do uznania Warszawy za miasto otwarte, wyłączone z działań wojennych.

W październiku 1943 roku, Min. Obrony Narodowej  gen. M. Kukiel zaproponował  by wobec odwrotu Niemców, opanować stolicę i utworzyć władze legalne, zanim Sowieci zainstalowali by jakiś rząd komunistyczny, ale już w lipcu 1944r. Kukiel mówił o opanowaniu tylko pewnego obszaru,  nie całego miasta.  Jeszcze w listopadzie 1943 roku  Delegat Rządu Jankowski i dowódca A.K. gen. Bór  rozpoczynają „Burzę” na terenach wschodnich.  Poza pozytywnym początkowym współdziałaniem bojowym z Armią Czerwoną przeciwko Niemcom, „Burza” kończyła się w najlepszym przypadku aresztowaniami dowódców i rozbrojeniem żołnierzy A.K. (Wilno, Wołyń, Lwów).  Niestety klęska planu „Burza” , przy jednoczesnym złośliwym pomawianiu A.K. przez Stalina, o neutralność a nawet ciche sprzyjanie Niemcom,  gwałtowne zbliżanie się Sowietów do Warszawy, zmuszało kierowników podziemia do szukania wyjścia z tej sytuacji.

Wieść o zamachu na Hitlera z 20 lipca wstrząsnęła Warszawą, odżyły nadzieje, czy to już  koniec?

Przez lata Warszawa była ośrodkiem oporu, siedzibą Komendy Głównej A.K., Rady Jedności  Narodowej, Delegata Rządu, stolicą Polski Podziemnej.  Tu było ok. 45 000 zorganizowanych żołnierzy, największa siła w kraju i wydawało się logicznym stoczenie tymi siłami bitwy z bitym, wycofującym się w nieładzie i panice wojskiem niemieckim, a takim go widziano w dniach 23, 24 i 25 lipca.  Napięcie rosło.  Niemcy uciekali w pośpiechu z Warszawy.  Jednak 26 i 27 lipca sytuacja radykalnie się zmieniła,  koniec paniki, zdyscyplinowane już  jednostki niemieckie przemieszczały się  przez Warszawę w kierunku wschodnim.

WSTĘPNA  DECYZJA

Około południa  21 lipca ’44 trzej  generałowie: Komorowski –„Bór”,„Lawina” ,”Znicz”(d-ca KG A.K.), Pełczyński-„Grzegorz” (szef sztabu KG, z-ca d-cy KG A.K.) i przybyły z Londynu w maju 1944, Okulicki-„Kobra”, „Niedźwiadek”(z-ca szefa sztabu d/s operacyjnych)  podjęli wstępną decyzję o rzuceniu Warszawy do walki aby wystąpić, jako gospodarze wobec zbliżających się w zawrotnym tempie zwycięskich Rosjan, którzy będąc sojusznikami naszych sojuszników, mieli otrzymać  szansę operacyjną  w Warszawie.  Nie wiedzieli jeszcze o planowanym wyjeździe premiera Mikołajczyka z Londynu do Moskwy, nie wiedzieli o utworzeniu  przez Sowietów PKWN (Moskwa, Chełmno/Lublin).

Główny wpływ miały: błyskawiczne zmiany na froncie i wieść o zamachu na Hitlera.  22 lipca gen. Bór  spotkał  się z Delegatem  Jankowskim w tej sprawie, decyzje następnie zatwierdziła Komisja Główna RJN (podziemny parlament).  25 lipca d-ca A.K.  powiadomił depeszą  Londyn: „Jesteśmy gotowi w każdej chwili do walki o Warszawę” i prosił o ewentualne zrzucenie brygady spadochronowej (gen. S. Sosabowskiego) i  bombardowanie lotnisk niemieckich pod Warszawą.  Kraj zdecydował  się na powstanie i powiadomił  rząd w Londynie, który 26 lipca podjął uchwałę  (nieco przeredagowaną  przed wysłaniem przez ludzi Mikołajczyka) dającą zielone światło.

NACZELNY  WÓDZ

Naczelny Wódz  gen. K. Sosnkowski  (przyjaciel  J. Piłsudskiego, intelektualista i strateg, ale bez większego doświadczenia w dowodzeniu w. j.), który najpierw chciał skakać do Polski aby walczyć, w tej trudnej sytuacji odleciał (15 lipca do 10 sierpnia ’44) do Włoch aby być  z 2 Korpusem gen. Andersa i  ewentualnie  buntować  wojsko, w razie gdyby premier Mikołajczyk poszedł na zbyt daleko idące ustępstwa wobec Stalina w Moskwie.  N.W.  uważał, że Stalin chce przekształcić  Polskę w 17-tą republikę i wszelkie rozmowy z nim nie mają sensu, był przeciwny wybuchowi powstania i dalszego przelewania  polskiej krwi, sugerował wycofanie „wartościowych elementów patriotycznych” przed Rosjanami na zachód, spodziewając się w ciągu 5 lat wojny między Rosją  a zachodem.

Sosnkowski przestrzegał  przed myśleniem o załamaniu się ducha armii niemieckiej na podobieństwo 1918 r „stosunki wewnętrzne i  ich psychika są inne niż wówczas”. Jednak w depeszy do gen. Bora z 7 lipca pierwszy raz zasugerował nową formę powstania w obliczu „szczęśliwego zbiegu okoliczności” opanować  większe ośrodki  (przedtem nakazywał tylko akcje dywersyjne) i można powiedzieć, że tę instrukcję wykonał d-ca A.K.  1 sierpnia 1944!  We Włoszech gen. Anders uważał, że wojskowo powstanie nie miało znaczenia, ponieważ Niemcy już przegrały wojnę i naciskał N.W. aby ten zabronił powstania wyraźnym rozkazem, którego usłucha jego podwładny gen. Bór.  Sosnkowski  sądził , że to rząd powinien wydać odpowiednią decyzję.

PREMIER RZĄDU NA UCHODŹCTWIE

Premier  Mikołajczyk natomiast uważał, że jest konieczne i możliwe dogadanie się ze Stalinem, przyjęcie kompromisowego rozwiązania w kwestii  granic  i formowania nowego rządu z komunistami.  Sądził, że rezygnując z niezależności w polityce zagranicznej, można będzie przy pomocy poparcia ruchu patriotycznego w kraju i dyplomatycznego poparcia aliantów zachodnich uratować „biologiczne siły narodu i nie dać się skomunizować” , a wojny między Rosją  a zachodem nie będzie przez najbliższe 20-30 lat.  Mikołajczyk zaprojektował  natomiast plan desantowania siebie  i „dwóch ministrów oraz Szefa Sztabu i min. Spraw Wojskowych gen. Kukiela na Podhale.  Rosjanie nie poszliby szczytem Karpat i my utrzymalibyśmy się w górach.”, ale Churchill i Szef Sztabu gen. Kopański byli temu przeciwni.

WYPADKI W  WARSZAWIE

„Dopiero natarcie sowieckie na Warszawę było momentem do wydania rozkazu na akcję wewnątrz miasta.  Tylko koordynacja z zewnątrz z natarciem wewnątrz mogła przynieść zwycięstwo”, pisze gen. Bór.  Obawiano się szybkiego wejścia Rosjan, lub zmasowania w Warszawie cofających się Niemców.  Dowódca AK  widział katastrofalne klęski  Niemców i nie wierzył, że mogą oni zdobyć się na zwrot zaczepny.   27 lipca gen. Bór depeszował do N.W. o aresztowaniu dowódców i rozbrajaniu przez Rosjan 27 dyw. Wołyńskiej, która walczyła u boku Rosjan przeciwko Niemcom, nie zapowiadało to  dobrej współpracy.  Tegoż dnia  niemiecki  gubernator dystryktu warszawskiego Fisher wydał zarządzenie stawienia się 100 000 ludzi do robót fortyfikacyjnych.  Również Komendant Okręgu Warszawa-miasto płk. Chruściel-„Monter”(w latach 1936-38 wykładowca taktyki w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie – w cywilu doktor praw) tego dnia wydał rozkaz „Alarmu” do powstania (odwołany następnego dnia przez gen. Bora).

29 lipca ukazała się odezwa płk. Juliana Skokowskiego (dowódca lewicowego PAL-u), mówiąca o (!) ucieczce gen. Bora wraz ze sztabem z Warszawy, wobec  tego on obejmuje dowództwo nad wszystkimi podziemnymi oddziałami w stolicy. Wieczorem następnego dnia radio Moskwa, a dzień później radiostacja polskich komunistów – Związku Patriotów Polskich „Kościuszko” wzywają ludność  Warszawy do walki: „Ludu Warszawy.  Do broni”.  Manifest  PKWN  określał komunistyczną KRN jako jedyne legalne źródło władzy w Polsce, natomiast Rząd Emigracyjny w Londynie i jego Delegat w kraju jest władzą samozwańczą i nielegalną.  Niemcy spodziewali się powstania z 29 na 30 lipca i  podjęli działania wzmacniające.  30 lipca przybył do gen. Bora emisariusz  Jan Nowak-Jeziorański z pesymistycznymi wieściami o niemożliwości zrzucenia brygady spadochronowej, większych zrzutów broni, porozumienia z Sowietami, dodając, że Polska jest w rosyjskiej strefie wpływów i będzie okupowana przez Armię Czerwoną.  Szybko jednak zrozumiał, że przybył za późno, zastanawiano się już tylko kiedy zaczynać…

DECYZJA – MORDERCZY POSPIECH

31 lipca rano na naradzie sztabu d-ctwa A.K. „okrągły stół” i po referacie płk. Iranka-Osmeckiego („Heller”-szef oddziału. II  wywiadowczego KG A.K.), wystąpił gen. Okulicki i w bardzo ostrej formie zarzucił tchórzostwo gen. Borowi, żądając natychmiastowego rozkazu do powstania, „Niemcy już są pobici”.  Po nim wystąpił płk. dypl. J. Szostak („Filip”-szef III oddziału. operacyjnego) kończąc: ”lepiej zacząć o tydzień za wcześnie, niż o godzinę za późno”.  Następnie płk. A. Chruściel-„Monter” przedstawił braki w uzbrojeniu, sugerując, że siły są zbyt słabe aby uderzyć, kiedy Niemcy nie są w odwrocie, więc trzeba czekać.  Tego dnia zarządzono drugą odprawę na 18.00.  Uczestnicy dowiedzieli się o oddziałach sowieckich w Radości, Wołominie i Radzyminie, Rosjanie wzięli do niewoli d-cę  73 dyw. niemieckiej na Pradze, o panice wśród Niemców w Legionowie.  Jednocześnie ogłoszono o wyjeździe Mikołajczyka do Moskwy, powstanie mogło tylko pomóc premierowi we wznowieniu stosunków dyplomatycznych. Gen. Bór poprosił delegata Jankowskiego o zatwierdzenie decyzji.  Ten zapytał jeszcze co będzie jeśli Rosjanie zatrzymają się, Pełczyński: ”wtedy Niemcy nas wyrżną”.  D-ca A.K., Delegat Rządu, po naradzie z gen. Pełczyńskim i gen. Okulickim w obecności mjr. Janiny Karasiównej, ”Haka” ,”Bronka”(szef łączności wewnętrznej) na wniosek „Montera” podjęli decyzję o godzinie ”W” na 1 sierpnia godz. 17.00.  Płk. Iranek-Osmecki (szef wywiadu) przybył już po wydaniu decyzji (łapanki, godzina policyjna) i zaczął podważać meldunek „Montera” o załamaniu się oporu niemieckiego, wskazując na napływające nowe jednostki pancerne.  Podobny meldunek przekazał płk. dypl. K.Pluta-Czachowski „Kuczaba” szef V oddz. łączności operacyjnej, Bór odparł: ”Stało się.   Jest  już za późno, aby decyzję odwołać”.

KONSEKWENCJE I OCENY

Powstanie miało na celu opanowanie stolicy przez A.K ., wzmocnienie  w oczach opinii światowej prawa i roszczeń legalnego Rządu w Londynie do reprezentowania i objęcia władzy w Polsce w obliczu polityki faktów dokonanych Stalina na zajmowanych polskich ziemiach.  Powstanie, szczególnie w pierwszym okresie, było swoistym festiwalem polskości, patriotyzmu i „swojskości”.  Są głosy, że powstanie było przyczyną dla której Stalin nie wchłonął Polski jako 17 republiki, tego chciał ZPP z W. Wasilewską na czele, ideę tę forsowała wpływowa Zofia Dzierżyńska. Jednak Stalin już wiosną 1943, postanowił utworzyć wianuszek państw „narodowych” w środkowo-wschodniej Europie i zupełnie je sobie podporządkować .  Intencją przywódców polskich było przeszkodzenie w ustanowieniu  się moskiewskiego PKWN  w stolicy.  Czy powstanie wybuchło, bo gen. Bór uległ nastrojom własnego narodu?  Czy jak powiedział płk. dypl. J. Bokszczanin („Sęk”, „Wir”, KG A.K.), że „była to albo lekkomyślność  albo nerwy nie wytrzymały”?

Nie bez znaczenia dla wyboru godziny „W” było żądanie Delegata Jankowskiego  24 godzin przed wejściem Rosjan na zainstalowanie władzy cywilnej.  Czy powstanie powinno być przerwane wobec niemieckiego bestialstwa i rozstrzeliwań, nawet bez praw kombatanckich? (Deklaracja rządów  Wielkiej Brytanii  i USA  z 29 sierpnia 1944 o uznaniu A.K. za wojska sojusznicze).  RJN wystąpiła z sugestią kapitulacji ok. 10 września, ale Sowieci podeszli do Pragi i ciągle liczono na pomoc.  Polacy nie chcieli czegoś niezwykłego, 19 sierpnia 1944 wybuchło powstanie w Paryżu, już 24 sierpnia do Paryża wkroczyła francuska 2 Dyw. Pancerna, następnego dnia Niemcy się poddali.  Czy to pokolenie, które podjęło nierówną walkę  w 1939 r, mogło nie podjąć walki w sierpniu 1944, kiedy losy Polski miały się decydować na długie lata?  Warszawa z atmosferą rosnącego terroru, nieustannych zagrożeń, ciągłych rozstrzeliwań, upokarzania Polaków w każdej możliwie sytuacji, w przeciwwadze uwierzyła w  ideę  pomszczenia, wymierzenia sprawiedliwości, w ideę powstania.

Postępowanie Rosjan wobec powstania, odsłoniło wreszcie aliantom ich oblicze, Churchill nazwał to początkiem „zimnej wojny”.  Potwierdza to niemiecki historyk, Hans von Krannhals,  pisząc o powstaniu Warszawskim: „Tu i nie gdzie indziej rozpoczęła się „Zimna Wojna” między wschodem a zachodem”. Stalin dowiedział się o powstaniu 2 sierpnia o 1.10 po północy od angielskiego Sztabu Generalnego, depesza zawierała prośbę o pomoc.  Stalin (weteran przegranej wojny 1920 r.), znając plan „Burza” był powstaniem zaskoczony, ale jeszcze tego samego dnia wydał tajny rozkaz marsz. Rokossowskiemu i marsz. Koniewowi, aby natychmiast wstrzymali ofensywę na froncie i zajęli się tylko umacnianiem zdobytych przyczółków. Jednocześnie zaczął taniec pozorów z aliantami.  Liczył, że czas rozwiąże sytuacje w Warszawie po jego myśli.  Jednak  decyzja o wybuchu powstania, zatrzymując ofensywę sowiecką, zdecydowała o tym,  ile obszaru niemieckiego zajmą  Rosjanie, a ile zachodni alianci (mimo wcześniejszych uzgodnień).

Czy możliwa była  inna koncepcja niż zniszczenie powstania i Warszawy? Przecież niektórzy Niemcy chcieli wbić „klina” między aliantów i opuszczając Warszawę z jej londyńskim rządem, wrzucić przysłowiowego „szczura” aliantom.  W Warszawie powstałby popierany przez zachód rząd, pod nosem Stalina, były takie opinie, ale po zamachu Hitler stwardniał, nie było ochotników aby go o tym przekonać.  Polacy przegrali powstanie, ale dali z siebie wszystko, zwycięstwo mogło być tylko w sferze duchowej, moralnej. Tym razem nie było wstydu za Zaleszczyki, za ucieczkę Rządu i Dowództwa.  Walczyli do końca, ale nie mogli zwyciężyć.  Tak jak w swojej długiej historii, w powstaniach:  kościuszkowskim, listopadowym, styczniowym  kiedy szanse często nie były większe, wiedzieli o co walczą i za jakie wartości przyjdzie im zginąć.  Polska kwadratura koła. W marcu 1945, gen. Gehlen, wybitny znawca wschodniego teatru działań, zakończył  przygotowywane dla Himmlera 200 stronicowe opracowanie o organizacji, szkoleniu, taktyce, wywiadzie i łączności Armii Krajowej.  Upadające Niemcy chciały uczyć się sztuki oporu od najlepszych.

Wszelkie próby kontaktów z Rosjanami nie przynosiły rezultatów (sowieccy szpiedzy: kpt. Konstanty Kaługin, kpt. Ivan Kołos odmawiali przesyłania depesz do Armii Czerwonej albo przesłane pozostawały bez odpowiedzi).   Gen. „Monter” wysłał radiostację z por. „Makiem” do Rosjan, ale kontakt trwał tylko kilka dni.  Stalin miał inne plany.  Na scenie milionowego  miasta miał  się rozegrać rozstrzygający akt  politycznej polsko-rosyjskiej  konfrontacji w celu ostatecznego ustawienia stosunków z rosyjskim molochem.  Gen. Okulicki: „Potrzebny był czyn, który by wstrząsnął sumieniem świata”.  Zniszczeniu uległo prawie całe miasto, zginęło ok. 200 000 mieszkańców, spłonęły muzea,  archiwa i biblioteki.  Powstanie paradoksalnie zamiast  przeszkodzić, pomogło komunistom z PKWN w przejęciu władzy w Polsce.  Stalin dokonał tego przy milczącym przyzwoleniu Londynu i Waszyngtonu. To, że Hitler wykonał mokrą robotę Stalina w Warszawie, nie zmienia imperialistycznego sowieckiego postępowania i tragizmu powstań: berlińskiego 1953,  węgierskiego 1956, czy praskiego 1968.  Może ta krwawa ofiara warszawska sprawiła, że dlatego nie było powstania  w 1956 r w Warszawie i był bezkrwawy sierpień 80?

OPINIE LIDERÓW I UCZESTNIKÓW

 Gen. Anders, d-ca II Korpusu, (p.o. N.W. od 26 II’45 do 28 V’45):  ”Jestem na kolanach przed powstaniem, ale to było nieszczęście.  Wojskowo powstanie nie miało znaczenia.  Niemcy już przegrali wojnę.  Trzeba było porozumieć się z aliantami naprzód, przed powstaniem. (…) wywołanie powstania w Warszawie w obecnej chwili było nie tylko głupotą, ale wyraźną zbrodnią”.

Bolesław Biega-Sanocki (sekretarz Rady Jedności Narodowej w podziemiu): „Została podjęta otwarta wojna, otwarta walka z wrogiem uzbrojonym po zęby, nikłymi siłami, bez należytego ekwipunku, no, a co najważniejsze bez jakichkolwiek gwarancji, że będzie poparcie.  Ostatni tydzień to był okres zbliżania się wojsk sowieckich, wycofania się właściwie wojsk niemieckich i to prawdopodobnie wytworzyło w największym stopniu atmosferę wybuchową”.

Płk. dypl. L. Mitkiewicz (delegat N.W. do Połączonego Komitetu Szefów Sztabów w Waszyngtonie): „Powstanie Warszawskie było niepotrzebne, wybuchło o kilka dni za późno, zniszczono, zburzono Starą Warszawę”.  „Powstanie Warszawskie politycznie i wojskowo, ze względu na sytuacje ogólna było wielkim nonsensem”.  „…głównym inicjatorem powstania w Warszawie był Mikołajczyk, a szarą eminencją  AK był gen. T. Pełczyński”(były oficer wywiadu i kontrwywiadu).

Stefan KorbońskiNowak”,” Zieliński”,SL, kier. Walki Cywilnej, ostatni  Delegat Rządu: ”(…) jeśli stolica będzie uwolniona własnym wysiłkiem i ujawni się w stolicy rząd podziemny, ujawni się Komenda AK, administracja podziemna,  wojsko… to przez stworzenie faktu dokonanego zmusimy Rosjan do pogodzenia się z nim”.

Jan Nowak-Jeziorański ”Janek”, „Zych, emisariusz: „Po Katyniu Powstanie Warszawskie jest największą zbrodnią reżimu stalinowskiego wobec Polski”.

Karol Popiel , SP, (Min. Odbudowy Administracji w Rządzie londyńskim) – uważa, że odpowiedzialnymi byli: Pełczyński, Rzepecki (szef BIP-u), Okulicki (agent Sosnkowskiego),  a Mikołajczyk też liczył na powstanie, twierdzi też, że K. Pużak – prezes RJN, nic o wybuchu powstania nie wiedział.

Gen. Marian Kukiel, Min. Obrony Narodowej,(wybitny historyk), uważał, że za gen. Sikorskiego wojsko było instrumentem polityki, później jednak w Warszawie wojsko rządziło, nie było też koordynacji między Rządem, N.W.  a Prezydentem w Londynie, słowem bałagan kompetencyjny.

Kazimierz BagińskiDąbrowski, SL, (wiceprezes RJN):  „Gdyby nawet rząd był przeciwny powstaniu, to i tak doszłoby do powstania!… Wybuchłoby spontanicznie, zorganizowane przez społeczeństwo lub przez komunistów. Zresztą spodziewaliśmy się wejścia Sowietów w ciągu 3 dni”, (oskarżony w procesie 16-u).

Kpt. Tadeusz Zawadzki (Żenczykowski), „Kania”,  szef wydz. BIP: „Powstanie było nieuniknione. Warszawa musiała pozostać w naszych rękach.  To było przecież serce oporu.  Bierne czekanie na oswobodzenie stolicy przez Sowiety znaczyłoby, że podziemie- to tylko frazes, a działa tylko AL, a AK niczego nie dokonała.  Warszawa była naładowana dynamizmem, chęcią zemsty, za łapanki,  za masowe egzekucje.  Walka z okupantem zakończyła się logicznie wybuchem powstania.(…) Należało też się spodziewać możliwości prowokacji ze strony komunistów.  Warszawa była beczką prochu, kto miał dać zapałkę: my czy komuniści. Powstanie rozpoczęło się w chaosie. Zaniedbano zupełnie utworzenia rezerw”.

Płk. dypl. Stanisław Weber, szef sztabu Komendy Okręgu Warszawskiego AK.: „Gdybyśmy rozpoczęli 25 lipca lub 26 lipca, to mielibyśmy więcej szans.  Moglibyśmy zdobyć artylerię na Niemcach.”

Gen.Sawicki,Opór, d-ca III rzutu sztabu KG AK: „Do ostatniego tygodnia lipca nikt o powstaniu nie myślał!  Powstanie to była regularna bitwa, zaimprowizowana na tydzień naprzód, nie zaplanowana.  Więc  gdzie tu mówić o rachubie, o jakimś planie”. Stwierdzam, że przyczyną powstania był motyw polityczny, a nie wojskowy, że decyzja zapadła pod wpływem Okulickiego, emisariusza Sosnkowskiego”, (Okulicki – więzień Łubianki był zdruzgotany wiadomością,  że jego jedyny syn został zabity we Włoszech- II Korpus Polski, służył w artylerii).

Gen. Tadeusz Pełczynski, „Grzegorz”, „Robak”, szef sztabu KG AK, z-ca dowódcy AK.  Do błędów zalicza zmianę godziny z nocy na popołudnie, silniejsze punkty oporu mogły być zdobyte tylko w nocy.  Decyzja wybuchu powstania -zbyt późna- broń planowo wysyłano w teren.  Liczył na to, że Rosjanie ruszą albo pod naciskiem aliantów, albo w ich własnym interesie.  Nic nie wiedział o postanowieniach w Teheranie.  Bardzo przeżył śmierć syna w powstaniu (student architektury, poległ  17 września 44- pułk „Baszty”).

Gen. Kazimierz Sosnkowski, Naczelny Wódz.  Relacjonuje interesującą rozmowę z 2 sierpnia 44 odbytą pod Rzymem z d-cą Frontu Śródziemnomorskiego Marszałkiem Wilsonem, który rzekomo zaproponował  przerzucenie całego II Korpusu drogą powietrzną do Polski.

Mjr. Eugeniusz Arciuszkiewicz, d-ca polskiego dywizjonu 301.  „Rosjanie nie zezwalali na lądowanie w terenie przez nich zajętym.  Woleli czekać na Pradze z bronią u nogi, aż Niemcy zniszczą Warszawę.  Może to był rodzaj odwetu za ich klęskę w 1920 r w pobliżu tego miasta?”.  Straty dywizjonu 301 podczas niesienia pomocy powstaniu były:  15 załóg (90 ludzi) czyli 150% stanu wyjściowego, tylko jedna załoga ze stanu wyjściowego przeżyła okres powstania (ok. 15% zrzutów trafiało do powstańców).

Adam Romer, dyr. Biura Prezydialnego Rady Ministrów RP w Londynie: „Mikołajczyk uważał, że najważniejszą rzeczą było umożliwienie rządowi powrotu do Polski.  Wtedy, w najgorszym razie, zaistniałaby sytuacja taka, jaka była między Rosją a Finlandią.  Finlandia, po utracie znacznej części terytorium, zachowała niepodległość, będąc w pewnej zależności od Związku Sowieckiego”.

Ppłk. Roman M. Niedzielski, „Żywiciel, kmdt. Obwodu Żoliborz: „Cały czas liczyliśmy się z tym, że akcja zacznie się w nocy, a tu powstanie w biały dzień!  A my byliśmy w willowej dzielnicy, z ogrodami, z odkrytymi, obszernymi terenami.  To było zabójstwo!  „Monter” (…) bagatelizował siły przeciwnika.  Kiedy (…)podoficerowie(…) skarżyli się na brak broni to powiedział : „Musicie sobie zdobyć broń, idąc nawet z kijami i pałkami, a ci którzy są do tego niezdolni, pójdą pod sąd”.

Kpt. Bohdan Kwiatkowski, ”Lewar”, szef sztabu KO Śródmieście-Południe: „W okolicy Wilczej i Kruczej żądano $20 w złocie za niepełny kubek wody. (…) ok. 10%  umarło z głodu, a jednak w niektórych piwnicach urządzano uczty”.

Kpr. pchor. Janina Pierre-Skrzyńska, łączniczka Zgrupowania „Sosny” , wrażenia z końca powstania: „Napotykałyśmy wszędzie przeraźliwie smutne obrazy.  Niewypowiedziana nędza otaczała nas zewsząd.  Nędza tych ludzi brudnych, przerażonych, wrogich, którym pozostało tak mało człowieczeństwa.  Słyszałyśmy coraz częstsze narzekania, skargi, liczne przekleństwa rzucane w naszą stronę, bo to przez nas stało się to ogólne nieszczęście”.

Heinrich Himmler, d-a Armii Rezerwowej III Rzeszy, (21 września 44-przemówienie do d-ców i komendantów szkół oficerskich: „Od pięciu tygodni toczymy walkę o Warszawę (…) Jest to najcięższa walka jaką prowadziliśmy od początku wojny.  Porównywalna jest tylko z walkami w Stalingradzie.  Tak jest ciężka”.  Dalej powoływał się na „walkę w Warszawie pod dowództwem Polaka Bora (…) której przykładem moglibyśmy się sami podbudować i w tej postawie nieulegania nigdy, nawet w najcięższych warunkach i niezłomnej wiary w zwycięstwo powinniśmy wychowywać naszą młodzież”.

George Kennan, Minister-radca ambasady USA w Moskwie: ”Paradoksalnym powodem dla którego alianci odnosili się z niechęcią do Polaków, był fakt, że Polacy tak bardzo chcieli obronić swoją niepodległość.  Chcieli żeby Polacy stawiali opór Niemcom, ale poddali się Rosjanom.  Sądziłem,  iż zamiast nakłaniać biednego Mikołajczyka, żeby zrobił coś co byłoby haniebnym sprzedaniem własnej ojczyzny Rosjanom, powinnyśmy zatrzymać im pomoc i wyrzec się odpowiedzialności”

Komentarze - Facebook

Komentarze
To Top